ΑΡΓΟΝΑΥΤΕΣ

Σάββατο 29 Αυγούστου 2026

Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026

Σαν σήμερα 28 Αυγούστου 1904 : Ο Παύλος Μελάς περνά κρυφά στη Μακεδονία ως «Μίκης Ζέζας»

Η τελευταία είσοδος του Μελά στη Μακεδονία

Σαν σήμερα το 1904, ο αξιωματικός του ελληνικού στρατού Παύλος Μελάς, μαζί με ομάδα περίπου 35 ανδρών, περνά κρυφά τα ελληνοτουρκικά σύνορα. Με...

το ψευδώνυμο «Μίκης Ζέζας», αρχίζει την τρίτη και τελευταία αποστολή του στην οθωμανική τότε Μακεδονία, με στόχο τον συντονισμό των ελληνικών ένοπλων ομάδων και την αντιμετώπιση των βουλγαρικών σωμάτων των κομιτατζήδων.

Η Μακεδονία των αρχών του 20ού αιώνα βρισκόταν στο επίκεντρο ανταγωνιστικών εθνικών διεκδικήσεων. Η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ) είχε ιδρυθεί το 1893, ενώ λίγα χρόνια αργότερα εμφανίστηκαν ένοπλες βουλγαρικές ομάδες, οι γνωστοί κομιτατζήδες. Παράλληλα, ελληνικές ομάδες και δίκτυα επιχειρούσαν να προστατεύσουν τους πληθυσμούς που παρέμεναν συνδεδεμένοι με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Οι συγκρούσεις ήταν βίαιες και συνοδεύονταν από πιέσεις, δολοφονίες και αντίποινα, ενώ στην περιοχή επιχειρούσε και ο οθωμανικός στρατός.

Ο Μελάς είχε ήδη επισκεφθεί δύο φορές τη Μακεδονία μέσα στο 1904, αρχικά για να διερευνήσει την κατάσταση και να έρθει σε επαφή με τοπικούς παράγοντες. Η αποστολή του Αυγούστου ήταν διαφορετική: αυτή τη φορά περνούσε τα σύνορα ως επικεφαλής ένοπλου σώματος και κατευθυνόταν προς τις περιοχές της Καστοριάς και της Φλώρινας.

Την ίδια ημέρα, από το Μακροβούνι, έγραψε στη σύζυγό του Ναταλία. Μετά τη Θεία Κοινωνία λίγο πριν από την είσοδό του στη Μακεδονία, σημείωνε: «Αισθάνομαι τώρα ισχυρός, γενναίος και καλύτερος». Η επιστολή περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Ναταλίας Μελά για τη ζωή του.

Η δράση του θα διαρκούσε λιγότερο από δύο μήνες. Στις 13 Οκτωβρίου 1904, ο Παύλος Μελάς σκοτώθηκε στη Στάτιστα της Καστοριάς, το σημερινό χωριό Μελάς, κατά τη διάρκεια σύγκρουσης με οθωμανικό απόσπασμα.

Ο θάνατός του προκάλεσε μεγάλη συγκίνηση στην Ελλάδα και συνέβαλε στην εντονότερη συμμετοχή αξιωματικών και ένοπλων σωμάτων στη Μακεδονία.

ΜΥΤΙΛΗΝΗ..."ΝΤΟΥ" κτηνοτρόφων στο Περιφερειακό Συμβούλιο

Ξεχειλίζει η οργή των κτηνοτρόφων που έχουν θανατώσει μεγάλο τμήμα από τα κοπάδια τους λόγω του αφθώδους πυρετού.

Χθες εκτυλίχτηκαν εικόνες έντονης φόρτισης και διαμαρτυρίας στο περιφερειακό συμβούλιο...

Βορείου Αιγαίου στη Μυτιλήνη, όταν δεκάδες οργισμένοι κτηνοτρόφοι πραγματοποίησαν δυναμική παράσταση διαμαρτυρίας και εισέβαλαν στη συνεδρίαση, εκφράζοντας την απόγνωσή τους για τις δραματικές συνέπειες που φέρνει ο αφθώδης πυρετός στον πρωτογενή τομέα του νησιού.

Οι κτηνοτρόφοι, οι οποίοι βρίσκονται σε οικονομική ασφυξία, απαίτησαν την άμεση διακοπή των θανατώσεων ζώων και την εξεύρεση ουσιαστικών λύσεων στήριξης, φωνάζοντας στους αρμοδίους το σύνθημα: «Δεν αντέχουμε άλλες θανατώσεις, καταστρεφόμαστε».

Δεν αντέχει άλλα νεκρά ζώα ο ΧΥΤΑ στο νησί

Τα στοιχεία που αποτυπώνουν το μέγεθος της κρίσης στη Λέσβο είναι αποκαλυπτικά: μέχρι τις 21 Αυγούστου είχαν θανατωθεί 81.060 ζώα ενώ είχαν ελεγχθεί 3.115 εκτροφές, εκ των οποίων οι 291 διαγνώστηκαν θετικές στον καταστροφικό ιό.

Στη διάρκεια της συνεδρίασης διατυπώθηκαν σοβαρές καταγγελίες για τις συνθήκες διαχείρισης των νεκρών ζώων. Με τον ΧΥΤΑ του νησιού να δηλώνει αδυναμία υποδοχής άλλων κουφαριών, οι κτηνοτρόφοι κατήγγειλαν ότι η υγειονομική ταφή πραγματοποιείται σε χωράφια και κτηνοτροφικές εκτάσεις.

Φόβος για μόλυνση και του υδροφόρου ορίζοντα

Ο Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου, Κώστας Μουτζούρης, δεσμεύτηκε να διερευνηθούν οι καταγγελίες για πιθανή μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, ενώ πρότεινε ανοικτά τη διακοπή των θανατώσεων και των ιχνηλατήσεων.

Στο συμβούλιο επικράτησε ένταση, όταν μέσω τηλεδιάσκεψης ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Θανάσης Καββαδάς υπεραμύνθηκε των κυβερνητικών πρακτικών, λέγοντας πως «τα προβλήματα λύνονται με διάλογο και όχι με φωνές», δήλωση που προκάλεσε τις έντονες αντιδράσεις του συγκεντρωμένου πλήθους.

Η κατάσταση κλιμακώθηκε όταν κάτω από την πίεση των οργισμένων κτηνοτρόφων δήλωσαν την παραίτησή τους η αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα Αναστασία Αντωνέλλη και ο διευθυντής της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Στράτος Τσομπανέλλης.

Οι κτηνοτρόφοι του νησιού τονίζουν ότι η μέχρι τώρα αποζημίωση δεν καλύπτει τη συνολική ζημιά και την απώλεια εισοδήματος, προειδοποιώντας με περαιτέρω σκληρή κλιμάκωση των κινητοποιήσεων αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα προστασίας της κτηνοτροφίας, που αποδεκατίζεται το τελευταίο διάστημα στο νησί.

ΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΚΑΝΟΥΝ ΘΥΣΙΕΣ.......

Τα αρχαία Στάδια της Ελλάδος

Οι διαστάσεις του Σταδίου είναι 210 μ μήκος και 35 μ. πλάτος

Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η λέξη Στάδιο αναφέρεται σε μέτρηση της απόστασης. Στάδιο ήταν επίσης και...

το οικοδόμημα όπου οι θεατές παρακολούθησαν εκδηλώσεις αθλητικών κυρίως γεγονότων (Αγώνες) στενά συνδεδεμένες με τη θρησκεία.

Οι Αγώνες διοργανώνονταν κάθε δύο ή τέσσερα χρόνια προς τιμή μιας συγκεκριμένης θεότητας ή ημίθεου, όπως ο Δίας στην Ολυμπία, ο Απόλλων στους Δελφούς, ο Ποσειδώνας στα Ίσθμια και ο Οφέλτης στη Νεμέα.

Αυτοί αποτελούσαν τους τέσσερις μεγάλους Πανελλήνιους Αγώνες. Ωστόσο, και σε άλλες περιοχές στην Ελλάδα φιλοξενούνταν επίσης τακτικά αθλητικοί αγώνες.Αρχικά, τα στάδια ήταν απλά ,μερικές φορές χτισμένα κοντά σε πρανή λόφων για να έχουν μια σαφή εικόνα των γεγονότων οι θεατές .

Ωστόσο, από τις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. προστέθηκαν αρχικά τεχνητά αναχώματα (πρανή) και αργότερα προστίθεται εδώλια (καθίσματα) από πέτρα ή μάρμαρο . Σήμερα χάρη στην αρχαιολογική σκαπάνη μπορούμε να θαυμάσουμε ορισμένα από αυτά τα μεγαλόπρεπη Στάδια που συνέδεσαν την ύπαρξη τους με τα λαμπρά αθλητικά γεγονότα της αρχαιότητας :

Αρχαίο στάδιο Ολυμπίας

Το στάδιο της Ολυμπίας είναι ο χώρος όπου τελούνταν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες αλλά και τα Ηραία, αγώνες γυναικών προς τιμήν της Ήρας.

Αν και οι αγώνες ιστορικά ξεκίνησαν το 776 π.Χ το στάδιο απέκτησε τις σημερινές του διαστάσεις κατά τον 4ο αιώνα π.Χ λόγω της αυξητικής τάσης της εμβέλειας των αγώνων που συνεχώς συγκέντρωναν περισσότερους αθλητές αλλά και θεατές. Έτσι έφτασε να διαθέτει ένα στίβο με μήκος 212,54 μ. και πλάτος 30 μ.

Η απόσταση ανάμεσα στις δύο λίθινες βαλβίδες, που σηματοδοτούν τις αφέσεις, είναι 192,27 μ., δηλαδή ένα ολυμπιακό στάδιο .

Υπολογίζεται ότι το στάδιο χωρούσε περίπου 45.000 θεατές, ωστόσο δεν απέκτησε ποτέ λίθινα καθίσματα και οι θεατές κάθονταν κατά γης. Ελάχιστα λίθινα καθίσματα υπήρχαν μόνο για τους επισήμους.

H μνημειακή είσοδος του σταδίου

Στα τέλη του 3ου αι. π.Χ. κατασκευάσθηκε η μνημειακή είσοδος του σταδίου, η λεγόμενη Κρυπτή, μία λίθινη καμαροσκεπής στοά μήκους 32 μ., από την οποία έμπαιναν στο στάδιο οι αθλητές.

Το στάδιο ήταν σε χρήση μέχρι και το 393 μ.Χ όποτε ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος εξέδωσε απαγόρευση τέλεσης των αγώνων ως παγανιστικούς.

Η πλήρης αποκάλυψη του μνημείου από την αρχαιολογική σκαπάνη έγινε την περίοδο 1952-1966 .

Αρχαίο στάδιο Δελφών

Το στάδιο είναι στενά δεμένο με την ιστορία των πανελλήνιων Πυθικών αγώνων, αφού εδώ διεξάγονταν τα αθλητικά αγωνίσματα. Η αρχική διαμόρφωσή του χρονολογείται στον 5ο αι. π.Χ., όπως μαρτυρεί η επιγραφή που βρέθηκε εντοιχισμένη στο νότιο αναλημματικό τοίχο του. Στην πρώιμη μορφή του οι θεατές θα ήταν καθισμένοι στο έδαφος ή σε ξύλινα εδώλια . Μνημειώδη λίθινα εδώλια απέκτησε μόλις το 2ο αι. μ.Χ., χάρη σε δωρεά του πλούσιου Αθηναίου Ηρώδη Αττικού, ο οποίος παρήγγειλε για την κατασκευή τους ασβεστόλιθο Παρνασσού .Τότε διαμορφώθηκε και η μνημειώδης τοξωτή θριαμβική είσοδος, η μοναδική σε αρχαίο στάδιο στην Ελλάδα.

Τα ερείπια της τοξωτής εισόδου του Σταδίου.

Το μήκος του στίβου είναι 177,55 μ., ενώ το πλάτος του είναι 25,50 μ.

Το στάδιο είναι κατασκευασμένο στη φυσική πλαγιά. Η βόρεια πλευρά του είναι φυσικά διαμορφωμένη, ενώ η νότια σχηματιζόταν με τεχνητή επίχωση, την οποία συγκρατούσε αναλημματικός τοίχος.

Τα εδώλια της βόρειας πλευράς, εκτείνονται σε 12 σειρές, ενώ της νότιας πλευράς μόνο σε 6 σειρές, λόγω της μεγάλης κλίσης του εδάφους. Υπολογίζεται ότι σε αυτή τη μορφή του το στάδιο είχε χωρητικότητα 5.000 θεατών.

Αρχαίο στάδιο Νεμέας

Στο Στάδιο κάθε δύο χρόνια γίνονταν οι πανελλήνιοι αγώνες Νέμεα ή Νέμεια προς τιμήν του Οφέλτη , γιου του βασιλιά της Νεμέας Λυκούργου . Οι αγώνες αυτοί καθιερώθηκαν το 573 π.Χ.

Το Στάδιο κατασκευάσθηκε στην σημερινή του μορφή στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ

Υπολογίζεται δε ότι χωρούσε περίπου 35.000- 40.000 θεατές.

Ο στίβος του, συνολικού μήκους 178 μ., πλαισιωνόταν από λίθινο αγωγό με λίθινες λεκάνες κατά διαστήματα για συγκέντρωση πόσιμου νερού. Στη νότια πλευρά του υπάρχει η λίθινη αφετηρία. Οι αθλητές και οι κριτές εισέρχονταν στο Στάδιο από την μνημειώδη θολωτή στοά.

Η μνημειώδη θολωτή στοά του Σταδίου.

Οι θεατές κάθονταν σε πρόχειρα βαθμιδωτά επίπεδα, λαξευμένα στο μαλακό πέτρωμα, ενώ λίθινα καθίσματα βρίσκονται σε δύο ή τρεις σειρές μεταξύ αφετηρίας και στοάς.

Γύρω στο 270 π.Χ., οι αγώνες μεταφέρθηκαν στο Άργος, παρόλο που ο Άρατος ο Σικυώνιος το 235 π.Χ. επιχείρησε την επιστροφή των αγώνων στη Νεμέα. Μετά από ένα διάστημα, κατά το οποίο γίνονταν εναλλάξ στη Νεμέα και στο Άργος, οι αγώνες σύντομα μεταφέρθηκαν οριστικά στο Άργος.

Το Στάδιο ανεσκάφη κατά τα έτη 1974-81 από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών.

Αρχαίο στάδιο Επιδαύρου

Στο Στάδιο του Ιερού του Ασκληπιείου της Επιδαύρου τελούνταν οι αθλητικοί αγώνες προς τιμήν του Ασκληπιού.

Η πρωιμότερη φάση κατασκευής του οικοδομήματος χρονολογείται στον πρώιμο 5ο αιώνα π. Χ. Το Στάδιο διαμορφώθηκε αρχικά σε μια φυσική κοιλότητα του εδάφους. Από αυτή τη φάση σώζονται καθίσματα από πηλό και μικρούς λίθους, τα οποία εντοπίστηκαν κάτω από τα μεταγενέστερα λίθινα εδώλια . Τα λίθινα εδώλια , που κάλυπταν μόνο το κεντρικό τμήμα των πρανών , άρχισαν να τοποθετούνται από τον 3ο αιώνα π.Χ.

Κοντινή άποψη των αναστηλωμένων λίθινων εδωλίων του Σταδίου.

Ο στίβος για τους αγώνες δρόμου είχε 181.30 μήκος και 21,50 μ. πλάτος. Για τους αγώνες της πάλης, της πυγμαχίας και του άλματος προοριζόταν ο χώρος πίσω από τη γραμμή εκκίνησης / τερματισμού, μήκους περ. 15μ. Στη βόρεια πλευρά του Σταδίου υπήρχε υπόγεια θολωτή δίοδος, η οποία συνέδεε το στίβο με την παλαίστρα, όπου προπονούνταν οι αθλητές πριν τους αγώνες. Από τη θολωτή δίοδο εισέρχονταν εντυπωσιακά οι αθλητές στον στίβο.

Ο Πίνδαρος αναφέρει την τέλεση γυμνικών αγώνων στο Ασκληπιείο της Επιδαύρου ήδη από τον πρώιμο 5ο αιώνα. Αθλητικοί αγώνες αλλά και αγώνες ραψωδίας, μουσικής και δράματος αποτελούσαν τμήμα του τελετουργικού που ελάμβανε χώρα κατά τη διάρκεια της γιορτής προς τιμήν του Ασκληπιού που διοργανωνόταν κάθε 4 χρόνια, των Μεγάλων Ασκληπιείων.

Αρχαίο στάδιο Μεσσήνης

Η αρχική κατασκευή του Σταδίου χρονολογείται από επιγραφικά ευρήματα στον 3ο αι. π.Χ. Στα χρόνια του Παυσανία (β΄ μισό του 2ου αι. μ.Χ.) διατηρούσε ακόμη στοιχεία της αρχιτεκτονικής μορφής του των Ελληνιστικών χρόνων, καθώς και τον γλυπτικό του διάκοσμο. Στο Στάδιο τελούνταν, πιθανότατα, γυμνικοί αγώνες (παίδων και εφήβων) προς τιμήν του Ασκληπιού (Ασκληπιεία) και του Διός Ιθωμάτα (Ιθωμαία), και αργότερα προς τιμήν του Αυγούστου και της Ρώμης (Ρωμαία ή Καισάρεια).

Το πεταλόσχημο βόρειο τμήμα του σταδίου (σφενδόνη), κατασκευασμένο από ντόπιο ασβεστόλιθο, καταλαμβάνεται από 19 σειρές λίθινων καθισμάτων (εδώλια) ,τα οποία έχουν χωρητικότητα 8000 έως 10000 θεατές, και περιβάλλεται από δωρικές στοές. Στο νότιο τμήμα του τα πρανή είναι διαμορφωμένα από απλό χώμα.

Οι κίονες από τις δωρικές στοές που περιβάλλουν το Στάδιο.

Ο στίβος του Σταδίου , έχει μήκος 180 μ.περίπου.

Την ύστερη Ρωμαίκη περίοδο προστέθηκε στο νότιο μέρος καμπύλος τοίχος. Τότε ο στίβος μετατράπηκε σε ελλειψοειδή αρένα για μονομαχίες και θηριομαχίες (τέλη 3ου και 4ος αι. μ. Χ.). Ενα χαμηλό στηθαίο και μεταλλικό κιγκλίδωμα έφραξαν το κάτω διάζωμα του πετάλου, για να προστατεύονται οι θεατές από τα όπλα των μονομάχων και από τα άγρια θηρία. Την εποχή αυτή δε χρησιμοποιούνταν πλέον τα χωμάτινα πρανή του Σταδίου.

Αρχαίο στάδιο Ρόδου

Στο Στάδιο τελούνταν τα «Μικρά Αλίεια» και τα «Μεγάλα Αλίεια» ,μεγάλοι αθλητικοί αγώνες προς τιμήν του θεού Ήλιου – Απόλλων, του πολιούχου του νησιού.

Τα «Μικρά Αλίεια» εορτάζονταν ετησίως ενώ τα «Μεγάλα Αλίεια» κάθε 4 χρόνια και τελούνταν συνεχώς από το 300 π.χ. ως το 300 μ.χ. Οι εορτές περιελάμβαναν αθλητικούς, μουσικούς και ιππικούς αγώνες με τη συμμετοχή και γυναικών. Το έπαθλο για τους νικητές των «Μεγάλων Αλιείων» ήταν ένα στεφάνι από φύλλα λεύκης.

Το αρχαίο Στάδιο περιτριγυρισμένο από δέντρα.

Η πρώτη οικοδομική φάση του Σταδίου της Ρόδου έγινε τον 4ο αι.π.Χ.. Η δεύτερη οικοδομική φάση έγινε το 227 π.Χ., έπειτα από τον μεγάλο σεισμό και η τρίτη τοποθετείται στον 2ο αι. μ.Χ., στην ρωμαϊκή περίοδο. Σήμερα το Στάδιο διατηρεί σχεδόν ακέραια τα λίθινα εδώλια του μετά από την ανακατασκευή που του έγινε.

Οι διαστάσεις του Σταδίου είναι 210 μ μήκος και 35 μ. πλάτος.

Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΠΟΥ ΘΑ ΘΕΛΑΜΕ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ

ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ

Τιμή σ' εκείνους όπου στην ζωή των

όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.

Ποτέ από το χρέος μη κινούντες·

δίκαιοι κι ίσοι σ' όλες των τες πράξεις,

αλλά με λύπη κιόλας κ' ευσπλαχνία·

γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν

είναι πτωχοί, πάλ' εις μικρόν γενναίοι,

πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε·

πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,

πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους.

Και περισσότερη τιμή τους πρέπει

όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)

πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,

κ' οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε

Ο Έλληνας ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης είχε γράψει το ποίημα Θερμοπύλες προς τιμή των στρατιωτών που έλαβαν μέρος στη μάχη:

Πριν την μάχη

Οι Πέρσες έφθασαν στις Θερμοπύλες στα τέλη Αυγούστου ή στις αρχές του Σεπτεμβρίου. Εκείνη την περίοδο, οι Σπαρτιάτες γιόρταζαν τα Κάρνεια, ενώ ήταν επίσης η περίοδος των Ολυμπιακών Αγώνων - μια σύγκρουση εκείνη την περίοδο θεωρούνταν ιεροσυλία. Παρ' ολ' αυτά, οι Έφοροι της Σπάρτης θεώρησαν ότι η επείγουσα κατάσταση ήταν σοβαρή δικαιολογία για να στείλουν στρατό με αρχηγό τον Λεωνίδα^[48]. Ο Ηρόδοτος αναφέρει τον χρησμό της Πυθίας : είτε η Σπάρτη θα χαθεί είτε θα χάσει ένα βασιλιά^[49]:

Πέμπτη 27 Αυγούστου 2026

Σαν σήμερα 27 Αυγούστου 1922: Ο μαρτυρικός θάνατος του Χρυσοστόμου Σμύρνης που αρνήθηκε να εγκαταλείψει την πόλη

Στις τελευταίες ώρες της ελληνικής Σμύρνης, ο μητροπολίτης Χρυσόστομος επέλεξε να παραμείνει δίπλα στον πληθυσμό της πόλης

Στις 27 Αυγούστου 1922 με το παλαιό ημερολόγιο –9 Σεπτεμβρίου με το νέο– ο τουρκικός στρατός έμπαινε στη Σμύρνη. Το ελληνικό μέτωπο είχε καταρρεύσει, οι στρατιώτες υποχωρούσαν προς...

τα παράλια και χιλιάδες άμαχοι αναζητούσαν απεγνωσμένα τρόπο διαφυγής.

Ανάμεσά τους δεν ήταν ο μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης. Ο 55χρονος ιεράρχης ήξερε καλύτερα από τον καθένα ότι η πολιτική του δράση τον είχε κάνει στόχο των νέων αρχών. Κι όμως, επέλεξε να μείνει.

Ο ιεράρχης που έγινε πολιτικός ηγέτης

Γεννημένος το 1867 στην Τρίγλια της Βιθυνίας και απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ο Χρυσόστομος εξελέγη το 1902 μητροπολίτης Δράμας. Εκεί, μέσα στον Μακεδονικό Αγώνα, ανέπτυξε τόσο έντονη εκπαιδευτική και εθνική δράση που η Υψηλή Πύλη πέτυχε την απομάκρυνσή του.

Το 1910 ανέλαβε τη Μητρόπολη Σμύρνης, όπου ίδρυσε σχολεία και φιλανθρωπικά ιδρύματα. Το 1914 τον εξόρισαν οι οθωμανικές αρχές· επέστρεψε μετά την ανακωχή του Μούδρου, στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Από το 1919, υπό την ελληνική διοίκηση, ο ρόλος του ξεπέρασε τα εκκλησιαστικά καθήκοντα: αναδείχθηκε σε πολιτικό και εθνικό εκπρόσωπο μεγάλου μέρους του μικρασιατικού Ελληνισμού.

Η στάση αυτή ενίσχυσε το κύρος του στους Έλληνες, τον έφερε όμως σε διπλή σύγκρουση — με τις τουρκικές αρχές και με τον Έλληνα ύπατο αρμοστή Αριστείδη Στεργιάδη, που προσπαθούσε να συγκρατήσει την εθνικιστική του ρητορική.

Η κατάρρευση και η άρνηση να φύγει

Τον Αύγουστο του 1922 η ταχύτατη κατάρρευση του μετώπου έφερε τη Σμύρνη μπροστά στην καταστροφή. Ο Χρυσόστομος συμμετείχε στη «Μικρασιατική Άμυνα», την ύστατη προσπάθεια για μια αυτόνομη μικρασιατική διοίκηση που θα προστάτευε τον χριστιανικό πληθυσμό. Η προσπάθεια απέτυχε· η ελληνική διοίκηση εγκατέλειπε την πόλη και η προκυμαία γέμιζε πρόσφυγες.

Βρετανοί, Γάλλοι και Αμερικανοί διπλωμάτες τού πρότειναν, σύμφωνα με τις πηγές, να τον βοηθήσουν να διαφύγει. Αρνήθηκε. Η Εκκλησία και η μικρασιατική μνήμη ερμήνευσαν την απόφασή του ως συνειδητή αποδοχή της θυσίας· ιστορικά, το βέβαιο είναι ότι γνώριζε τον κίνδυνο και ότι η φυγή ήταν πλέον η μόνη του διέξοδος.

Στα χέρια του Νουρεντίν πασά

Λίγο μετά την είσοδο των τουρκικών δυνάμεων, στρατιώτες οδήγησαν τον μητροπολίτη ενώπιον του Νουρεντίν πασά, διοικητή της τουρκικής στρατιάς, ο οποίος τον κατηγόρησε για τη δράση του επί ελληνικής διοίκησης. Αμέσως μετά, ο Χρυσόστομος παραδόθηκε στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί έξω από το διοικητήριο — απόφαση που οι περισσότερες ελληνικές και ξένες αφηγήσεις αποδίδουν στον ίδιο τον Νουρεντίν.

Ξυλοκοπήθηκε, σύρθηκε στους δρόμους και βασανίστηκε άγρια πριν θανατωθεί· μεταγενέστερες μαρτυρίες κάνουν λόγο για ακρωτηριασμούς και διαμελισμό. Οι πηγές δεν συμφωνούν σε όλες τις λεπτομέρειες, το ασφαλές όμως συμπέρασμα παραμένει ένα: δολοφονήθηκε με ακραία βιαιότητα από τον όχλο, χωρίς καμία ουσιαστική προσπάθεια να τον προστατεύσει κανείς.

Σύμβολο του τέλους της Σμύρνης

Ο θάνατός του προηγήθηκε κατά λίγες ημέρες της μεγάλης πυρκαγιάς που κατέστρεψε τις ελληνικές και αρμενικές συνοικίες της Σμύρνης, και έμεινε στη συλλογική μνήμη ως ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της Μικρασιατικής Καταστροφής — του βίαιου τέλους μιας ελληνικής παρουσίας αιώνων.

Η πολιτική του στράτευση εξηγεί γιατί οι κεμαλικές δυνάμεις τον αντιμετώπισαν ως εχθρό· δεν μειώνει όμως σε τίποτα την ευθύνη για τη σύλληψη και τη βίαιη δολοφονία ενός άοπλου ιεράρχη.

Το 1992 η Εκκλησία της Ελλάδος τον κατέταξε επισήμως μεταξύ των αγίων και μαρτύρων της, μαζί με άλλους κληρικούς που χάθηκαν στους διωγμούς της Μικράς Ασίας. Έκτοτε τιμάται ως Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης — μια μορφή αξεχώριστη πια από τις τελευταίες ημέρες της πόλης που δεν δέχτηκε να εγκαταλείψει.

ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ

Τιμή σ' εκείνους όπου στην ζωή των

όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.

Ποτέ από το χρέος μη κινούντες·

δίκαιοι κι ίσοι σ' όλες των τες πράξεις,

αλλά με λύπη κιόλας κ' ευσπλαχνία·

γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν

είναι πτωχοί, πάλ' εις μικρόν γενναίοι,

πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε·

πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,

πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους.

Και περισσότερη τιμή τους πρέπει

όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)

πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,

κ' οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε

«Μολών λαβέ».

Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε

κείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι.

Ω ξένε, ανάγγειλε στους Λακεδαιμόνιους ότι εδώ

ταφήκαμε, υπακούοντας στα προστάγματά τους.

ΒΟΛΤΑΙΡΟΣ

Τετάρτη 26 Αυγούστου 2026

Η μάχη των Θερμοπυλών.....

Η μάχη των Θερμοπυλών αποτελεί μια από τις πιο γνωστές και σημαντικές μάχες στην Ιστορία. Οι Έλληνες αποφάσισαν να πολεμήσουν στις Θερμοπύλες και στο Αρτεμίσιο για να σταματήσουν την προώθηση των Περσών στη Βοιωτία - κατά τον Τομ Χόλλαντ, «αν οι Έλληνες άντεχαν ακόμα μερικές μέρες, οι Πέρσες θα είχαν αναγκαστεί να υποχωρήσουν λόγω έλλειψης φαγητού και νερού».^[66] Η μάχη των Θερμοπυλών, κατά τους σύγχρονους ιστορικούς, έληξε με νίκη των Περσών, αν και υπέστησαν περισσότερες απώλειες από τους Έλληνες.^[94]^[95]^[96]

Παρ' ολ' αυτά, οι Πέρσες κατέλαβαν την Βοιωτία και το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδος,^[97] και οι συγκρούσεις Ελλήνων και Περσών συνεχίστηκαν και το επόμενο έτος.^[98] Η μάχη των Θερμοπυλών, σύμφωνα με ιστορικούς, έδωσε την ευκαιρία στους Αθηναίους και στον ελληνικό στόλο να προετοιμαστούν κατάλληλα για τη ναυμαχία της Σαλαμίνας^[99] - μερικοί άλλοι, όμως, διαφωνούν, καθώς η ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη ένα μήνα μετά τη μάχη των Θερμοπυλών,^[100] ενώ οι Έλληνες υπέστησαν βαριές απώλειες και στη ναυμαχία του Αρτεμισίου.^[101] Επιπλέον, όπως αναφέρει ο ιστορικός Κόκγουελ, «η ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη ένα μήνα μετά τη μάχη των Θερμοπυλών επειδή η Βοιωτία και η Φωκίδα συνέχισαν να αντιστέκονται»^[97] και συνεχίζει λέγοντας ότι «οι Πέρσες πέτυχαν νίκη σε ξηρά και θάλασσα, με τη μεγάλη εισβολή να αποκτά αδαμάντινη επιτυχία...ο Ξέρξης μπορούσε να συγχαρεί τον εαυτό του».^[102]

Οι Θερμοπύλες απέκτησαν τεράστια φήμη καθώς ενέπνευσαν τις επόμενες γενιές με το παράδειγμα των λίγων και ανδρείων στρατιωτών του Λεωνίδα. Όπως αναφέρει ο Michel de Montaigne, «οι μετέπειτα νίκες των Ελλήνων και η δόξα τους δεν μπορούν να συγκριθούν με την δοξασμένη πτώση του Λεωνίδα και των ανδρών του».^[103] Απ' την άλλη, οι Θερμοπύλες αποτελούν παράδειγμα ηρωϊσμού των ελεύθερων ανδρών που υπερασπίζονται την πατρίδα τους και την ελευθερία τους - ο Χάνσον αναφέρει ότι «η ελευθερία ήταν η κύρια ιδέα για τους Έλληνες και οδήγησε στην αντίσταση τους στις Θερμοπύλες, στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές».^[104] Όσον αφορά τον στρατιωτικό τομέα, οι Θερμοπύλες έδειξαν την ύψιστη στρατιωτική εκπαίδευση των Σπαρτιατών καθώς και την ορθή εκμετάλλευση της διαμόρφωσης του εδάφους.^[105