Η εξέγερση που έφερε το τέλος της απόλυτης μοναρχίας και χάρισε στην κεντρικότερη πλατεία της Αθήνας το όνομα που διατηρεί μέχρι σήμερα
Τα ξημερώματα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, στρατιώτες και πολίτες συγκεντρώθηκαν μπροστά στα βασιλικά Ανάκτορα της Αθήνας και απαίτησαν από τον Όθωνα αυτό...
που αρνούνταν να παραχωρήσει επί χρόνια: Σύνταγμα. Η εξέγερση, με πρωταγωνιστές τον Δημήτριο Καλλέργη και τον Ιωάννη Μακρυγιάννη, έβαλε τέλος στην περίοδο της απόλυτης μοναρχίας και χάρισε στην κεντρικότερη πλατεία της Αθήνας το όνομα που διατηρεί μέχρι σήμερα.
Ο Όθωνας είχε φτάσει στην Ελλάδα το 1833 ως ο πρώτος βασιλιάς του νεοσύστατου κράτους. Για μία δεκαετία κυβέρνησε χωρίς Σύνταγμα, σε ένα καθεστώς απόλυτης μοναρχίας, ενώ η έντονη παρουσία Βαυαρών στη διοίκηση, η οικονομική κρίση και η δυσαρέσκεια στρατιωτικών και αγωνιστών του 1821 ενίσχυαν σταδιακά την αντίδραση απέναντι στο Παλάτι.
Το αίτημα για συνταγματική διακυβέρνηση κατάφερε να ενώσει ανθρώπους διαφορετικών πολιτικών χώρων. Ανάμεσα σε όσους συμμετείχαν στην προετοιμασία του κινήματος βρίσκονταν ο Μακρυγιάννης, ο Ανδρέας Μεταξάς, ο Ανδρέας Λόντος και άλλες ισχυρές προσωπικότητες της εποχής. Καθοριστική, όμως, αποδείχθηκε η συμμετοχή του συνταγματάρχη Δημητρίου Καλλέργη, διοικητή του Ιππικού της Αθήνας.
«Ζήτω το Σύνταγμα»
Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Σεπτεμβρίου, όταν έγινε σαφές ότι οι Αρχές γνώριζαν για τη συνωμοσία και το σπίτι του Μακρυγιάννη περικυκλώθηκε, οι κινηματίες αποφάσισαν να δράσουν.
Ο Καλλέργης ξεσήκωσε τη φρουρά με το σύνθημα «Ζήτω το Σύνταγμα» και οδήγησε στρατιωτικά τμήματα προς τα Ανάκτορα, το κτίριο που σήμερα στεγάζει τη Βουλή. Στην πλατεία συγκεντρώθηκαν παράλληλα πολίτες, ενώ στρατός και πλήθος απαιτούσαν από τον βασιλιά την παραχώρηση Συντάγματος.
Ο Όθωνας επιχείρησε αρχικά να κερδίσει χρόνο. Η πίεση, όμως, ήταν πλέον ασφυκτική. Το Συμβούλιο της Επικρατείας συγκλήθηκε μέσα στη νύχτα και τάχθηκε υπέρ της σύγκλησης Εθνικής Συνέλευσης. Τις πρωινές ώρες ο βασιλιάς αποδέχθηκε τα αιτήματα των κινηματιών, ενώ σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση υπό τον Ανδρέα Μεταξά.
Δεν ήταν ακόμη το ίδιο το Σύνταγμα. Η Εθνική Συνέλευση που ακολούθησε επεξεργάστηκε το νέο θεσμικό πλαίσιο και το Σύνταγμα του 1844 καθιέρωσε τη συνταγματική μοναρχία. Ήταν το πρώτο Σύνταγμα του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους — είχαν προηγηθεί τα επαναστατικά Συντάγματα της περιόδου του 1821.
Η πλατεία που άλλαξε όνομα
Η ιστορική νύχτα άφησε το αποτύπωμά της ακόμη και στον χάρτη της Αθήνας. Ο χώρος μπροστά από τα Ανάκτορα, γνωστός έως τότε ως Πλατεία Ανακτόρων, μετονομάστηκε σε Πλατεία Συντάγματος, σε ανάμνηση της απαίτησης που ακούστηκε εκεί τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου.
Η 3η Σεπτεμβρίου 1843 δεν κατήργησε τη μοναρχία ούτε μετέτρεψε την Ελλάδα σε δημοκρατία. Άλλαξε όμως τους όρους άσκησης της εξουσίας: ο Όθωνας δεν μπορούσε πλέον να κυβερνά ως απόλυτος μονάρχης και η χώρα πέρασε σε μια νέα περίοδο συνταγματικής και κοινοβουλευτικής ζωής.
Μία μικρή ιστορική διόρθωση στο αρχικό brief: θα απέφευγα τον χαρακτηρισμό «αναίμακτη εξέγερση». Η αντιπαράθεση μπροστά στα Ανάκτορα δεν εξελίχθηκε σε μάχη, όμως ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι στη συμπλοκή γύρω από το σπίτι του Μακρυγιάννη σκοτώθηκε ένας χωροφύλακας.
